Oostvaardersplassen, honger of natuur?

29 January 2010

Oostvaardersplassen: het decor van "Goede tijden, Slechte tijden", een dierenwelzijnsbalans (English summary below article)

Een leven proces zonder lijden, zonder pijn, zonder aftakeling, dat bestaat niet. Niet bij mensen en niet in de natuur!

Als je alle reacties leest op de NRC weblog en in de krant over wat mensen vinden van de natuur in Nederland, en speciaal over de grote, al dan niet aaibare dieren, dan zie je heel veel liefde voor het individuele dier, maar schrik je er van dat zo weinig inzenders het hebben over de dieren op populatieniveau, en over hun rol binnen het ecosysteem, het landschap. Dat is begrijpelijk, het is immers complex.

Natuurlijk moet je - zeker moreel gezien - proberen onnodig lijden en onacceptabele pijn te voorkomen, en moet je er voor zorgen dat een dier "gelukkig" kan leven. Maar gaat dat ook zonder sterfte, en hoe kan je voorkomen dat doodgaan een proces is zonder lijden, zonder pijn, zonder aftakeling? Dat bestaat dus niet, niet voor mensen, niet voor dieren.

De Universiteit van Wageningen (WUR) heeft een aantal jaren geleden een studie gedaan naar de ethische vraag hoe je met dieren in de grotere natuurgebieden moet omgaan. Gebieden als de Oostvaardersplassen, de Veluwe etc. zijn gelukkig (weer) van die schaal, dat je best over gebieden kan spreken waar ecologische / natuurlijke processen van enig formaat kunnen plaats hebben, daar hoeven we niet zo bescheiden over te doen; en het maakt ook niet uit of de mens daar een scheppende hand in heeft gehad of niet, de natuur gaat zijn eigen gang.

De WUR-ethici vergeleken de dieren in zulke gebieden met de dieren in de gangbare landbouw. De titel van dit rapport is "Goede tijden, Slechte tijden" (een titel, die de problematiek goed schetst) en gaat ondermeer in op de "dieren-welzijns-balans": je moet naar de hele levensloop van het dier kijken, van de geboorte tot aan de (onvermijdelijke) dood. Het is heel verschillend, of je spreekt over de dieren op de boerderij of in een dierentuin, ingerasterd / gekooid op een verhoudingsgewijs heel kleine oppervlakte van hooguit enkele tientallen hectares. Of dat je spreekt over dieren, feitelijk populaties van dieren in een gebied van duizenden hectares groot, en als dat te klein blijkt, dan kan je die gebieden zelfs nog vergroten middels de ecologische hoofdstructuur, zoals thans gebeurt in Flevoland met de robuuste ecologische verbinding Oostvaarderswold (Oostvaardersplassen - het Horsterwold): het Oostvaardersland is een project van 15.000 ha met een optie op een verbinding naar de Veluwe en de "droom" over de verbinding naar Duitsland (zie de Nota Ruimte en http://www.flevoland.nl/wat-doen-we/grote-projecten/oostvaarderswold/. Dit onderdeel van de ecologische hoofdstructuur wordt aangelegd, mede op het dringende advies van het International Committee on the Management of large herbivores in the Oostvaardersplassen (ICMO), 2006, zie: http://www.rlg.nl/adviezen/058/058_icmo.html.

In de achtergrondartikelen in de verschillende kranten is helder uiteengezet wat er gebeurt als je toch vroegtijdig zou ingrijpen. Het is ook een hele klus om "via het jagersoog als een wolf te kijken". De ethologen van de WUR hebben geprobeerd in het najaar in te schatten welke dieren zullen sterven, en welke niet. Goed dat ze niet om geld hebben gewed, de schijnbaar zwakke dieren redden het prima om de winter door te komen, de dieren in schijnbaar goede conditie haalden het voorjaar niet. Overigens kunnen dieren zo'n 25% gewicht verliezen om de slechte tijden door te komen, daarvoor dient immers hun vet.

Is er een alternatief?

Bijvoeren leidt tot een grote onderlinge concurrentie, waarbij de sterken het winnen van de zwakkeren, die het voedsel het hardste nodig zouden hebben. Het leidt er toe dat er in een volgend jaar meer dieren worden geboren, en dan niet alleen in het voorjaar, zoals de natuurlijke cyclus is, maar ook later in het jaar. Dit leidt dan weer tot een welzijnsvraagstuk in de volgende jaren. Schieten in het najaar in gezonde populaties leidt weer tot stress in de kudde, etc. Dit willen we eigenlijk uit een oogpunt van dierenwelzijn ook weer niet.
Grote grazers waren (en zijn dat potentieel natuurlijk nog) eigenlijk onze belangrijkste landschapsvormers. Ze zorgen voor open plekken, zowel in de vegetatie als op de grond en zorgen zo voor tal van niches voor allerlei andere soorten planten en dieren.

Bijvoorbeeld, een gebied als de Oostvaardersplassen groeit, als er geen grote grazers zijn, helemaal dicht met dikke pakketten riet, andere gebieden, zoals de duinen of langs de rivieren groeien dicht met eenvormig struweel, waar ook geen ruimte is voor de soorten die we graag zouden willen hebben.
Het alternatief is dan grootschalig maaien met grote machines met alle (milieu)gevolgen van dien.

En dan nog de vraag, zijn de Serengeti's en andere echt grote gebieden wel zo diervriendelijk; Pas nog mooie, spectaculaire beelden gezien van wilde beesten (gnoes) die de canyon-achtige Mara rivier in het Masai Mara gebied probeerden over te steken; een massaslachting, maar vooral door vertrapping en verdrinking, naast dat wat de krokodillen deze dieren aandoen.

Waar je - al typend - weer op terug komt is de vraag: spreken we over onnodig lijden en acceptabele pijn, of is dit het slechte deel van het "goede tijden - slechte tijden" verhaal. Ik ben het eens met de conclusies van het ICMO-rapport. Staatsbosbeheer probeert met zijn ethische richtlijnen mede bepaald in overleg met het parlement - onnodig lijden en onacceptabele pijn zo veel mogelijk te voorkomen. Ook op het platteland en in de stad moeten we beseffen dat de natuur prachtig is, maar soms ook meedogenloos, zowel voor het dier als voor de mens.

En de (natuur)bonus die je krijgt is - naast tal van andere voorbeelden - de grote zilverreigers in de polder en de zeearend, als broedvogel sinds eeuwen weer terug in Nederland. Het zij zo!

Hans Kampf

28 January 2010

Note for the English readers; Oostvaardersplassen: the setting of "Good times, bad times", an animal welfare balance

If you read all the responses in the NRC blog (Dutch newspaper, January 2010) and in the newspapers about what people think of nature in the Netherlands, and especially the big, cuddly animals, you see a lot of love for the individual animals, but so few contributors talk about the animals at the population level, and their role in the ecosystem, the landscape. This is understandable, because it is complex.

Of course you should - especially morally - prevent unacceptable suffering and pain, and you must ensure that an animal can have a "happy" life. But will this go without mortality, and how can you avoid a process leading to death without suffering, without pain, without decay? That does not exist, not for humans, not for animals.

Based on discussions in the newspapers the article above explainsw that nature (and man) cant't live without suffering, without pain, without decay, it does not exist. Not with people and not in nature! It is an ethical discuassion how to deal with this dilemma; a discussion about "Good times, bad times", and the animal welfare balance.

For more information, please contact LHF.